مسجد قبا نجف آباد

مسجد حاج آقا ميرزا (قبا) از بناهاي قديمي شهر نجف آباد است که در تقاطع خيابان قباد ( 17 شهريور) و كوچه مرده شويها (بازار ميرداماد) واقع شده است. در حال حاضر با رها شدن مقداري از ساختمان آن در دو خيابان مذکور، مساحت آن به حدود 500 مترمربع رسیده است.

بنابر نقل قول مطلعين، باني و سازنده آن مرحوم ملامحمدحسين كربلائي معروف به مجتهد بوده است. ايشان پدربزرگ حاج ميرزا مهدي شريف، عطار و دارو فروش مشهور شهر بوده است كه هنوز فرزندان او به اين شغل مشغول هستند. ملا محمد حسين پس از بازگشت از عتبات، با خريد دو خانه قديمي به ساخت مسجدي اقدام نمود و سپس به وعظ، خطابه و جماعت در آن پرداخت. پس از فوت، در ايوان جنوب غربي مسجد به خاك سپرده شد. بعدها همسر و عروسش نيز در كنار او مدفون شدند. اكنون نام او بر روي كاشي جلو مقبره ديده مي شود و محل زيارت اقوام ايشان است.

بناي جنوبي مسجد عبارت از يك ايوان بزرگ با دو ستون سنگي است كه گنبد مسجد بر روي آن قرار دارد. در طرف شرق اين ايوان دو ايوان كوچكتر قرار دارد كه در يكي مقبره ملا محمد حسين قرار دارد و ديگري، قرينه ايوان اول است. سقف ضربی ساختمان با آجر ساخته شده و نماي بيروني جرزها و لچکي هاي آن، كاشي كاري به سبك ديگر مساجد شهر است. در شمال مسجد درب اصلي و در طرفين آن نيز دو ايوانچه وجود داشته که بعدها پس از تعريض خيابان تخريب گرديده اند و سالني به جاي آن ساخته شده است.

در تخريب دوم و ساخت بازار ميرداماد باز هم از مساحت مسجد كاسته شده و پخي در شمال غربي آن ايجاد گرديده و درب بزرگ با دو وضوخانه جداگانه در طرفين آن به انضمام يك باب مغازه ساخته شده است. مسجد درب ورودي ديگري نيز دارد كه در بازار ميرداماد باز مي شود.

از ديگر تاسيسات منحصر به فرد اين مسجد، شبستان با شكوهي است با سقفهاي ضربي محكم و ستونهاي سنگي در زير حياط مسجد که در نوع خود بي نظير است.

همچنين دو راهروي جداگانه در حياط مسجد براي ورود و خروج آقايان و خانمها ساخته شده است. نورگير بزرگي در ميانه فضاي مسجد و چاه آبي نيز در سالن جنوبي از ديگر تاسيسات اين بنا هستند. کتيبه و يا نوشته اي که سال و قدمت بنا را مشخص کند وجود ندارد ولي از معماري آن و اقوال مختلف مي توان قدمت بنا را بين يک تا يک و نيم قرن تخمين زد.

مسجد در بافت قديمي شهر قرار دارد و از مساجد پر رونق محسوب مي شود. هیات امناء آن از همسايگان متمول و با نفوذ مسجد و شهر بودند. از آنان مي توان به حاج غلامرضا اخلاقي، حاج حسين شايگان و حاج منوچهرعمو اشاره کرد.

پس از مرحوم كربلايي، به ترتيب سنواتي افرادي چون آقاي ذاكر، آشيخ ابراهيم توسلي، حاج علي طباطبايي و مرحوم حاج غلامعلي واحد، در آن به اقامه جماعت و موعظه اهل محل مي پرداخته اند.

📌بخشی از کتاب «مقدمه ای بر تاریخ و فرهنگ مردم نجف آباد» به قلم «فضل الله خلیلی»؛ کاری از انتشارات مهر زهرا (س)

مسجد قبا نجف آباد