حمام کوچه شاه در نجف آ باد

يکي از حمام هاي با شکوه که قدمت آن به حدود يکصد سال پيش بر مي گردد حمام کوچه شاه بود که توسط اهالي همين محله ساخته شده بود. اين حمام بزرگ و معروف شامل دو باب مردانه و زنانه، همانند ديگر حمامهاي عمومي بود که در ابتداي کوچه ستاد قرار داشت. حمامي زيبا و تميز با معماري عمومي حمامهاي ايراني و کليه تاسيسات مورد نياز.

بينه يا سرد خانه اين حمام که هر مشتري اول دفعه قدم به آن مي گذاشت، سالن بزرگي با چهار ستون سنگي قطور که سقف آجري آن¬را بر دوش مي کشيدند را مشاهده مي کرد. در ميان ستونها حوض بزرگي مملو از آب زلال قرار داشت و اطراف آن را که حدود نيم متر از پاگرد اطراف آن بلند تر بود. فضایي براي در آوردن و پوشيدن لباس، استراحت، نوشيدن چاي، کشيدن قليان، مشت و مال مشتريان توسط دلاکان، خواندن نماز و غيره تدارک ديده بودند. دورادور اين محوطه نيز سکوئي ساخته بودند تا مشتريان لباس هاي خود را روي آن قرار دهند که البته چندين سال بعد کمد هايي بر روي اين سکوها گذاشته شد.

از سردخانه با گذشتن از راهرو طويلي که تاسيسات بهداشتي حمام در آنجا قرا داشت، وارد گرمخانه حمام مي شديم. فضاي بزرگ گرمخانه، نوري که از روزنه هاي سقف مي تابيد، بخاري که فضاي آن ¬را پر کرده بود و هياهوي مشتريان و دلاکان حال هواي جالبي داشت. در ضلع غربي گرم¬خانه، دو خزينه گرم و جوشان قرار داشت و سکويي که ابتداي آن همواره پر از لنگ و حوله بود. با تعطيل شدن خزينه ها، تعدادي دوش در سمت شمالي گرمخانه ساخته و البته سکوي حوله و لنگ نيز منهدم گرديد و خزينه ها هم چندين سال عاطل و باطل ماندند.

حمامهاي دو گانه با تصميمات سرپرست حمام در اوقات مختلف با برنامه در اختيار خانم ها و آقايان قرار مي گرفت. فضاي سرد خانه حمام نيز عموماً مانند قهوه خانه ها بود. چاي، قليان و گفت وگو، شعر خواني و احوال پرسي از يکديگر محيطي صميمي پديد می آورد. مسئول حمام مرحوم فتح اله کارشناس بود که عمري را در آماده سازي حمام براي اهل محل سپري کرده، مردي با سخاوت و شوخ طبع بود. او کار گرداندن حمام را نه به خاطر پول بلکه به جهت ثواب آن انجام مي داد. گفته اند که بيشتر اوقات، صبح هنگام در پشت ميزي که در محل خروج حمام قرا داشت و جايگاهش بود، نمي نشست و اين خود حکمتي داشت. زماني گفته، بر تابلوئي نوشته و به ديوار حمام آويخته بود که: «مشغول ذمه است، کسي که پول ندارد، از غسل واجب صرف نظر کند.» در واقع او در قيد اينکه کسي پول بدهد يا ندهد نبود.

از کارکنان قديمي اين حمام مي توان به استاد رجبعلي خير اللهي و فرزندش، اسداله رحيمي و عده ديگري که نامشان در نظر نيست اشاره کرد که هيچيک از آنها در قيد حيات نيستند.

پس از تعطيلي چند ساله، اين حمام که مي توانست يکي از بناهاي تاريخي و ماندگار اين شهر باشد و ميراث فرهنگي نيز قصد احياي آنرا براي موزه اي داشت متاسفانه در يک شب زمستان توسط شهرداري و به اشاره شوراي شهر (وقت) بي رحمانه تخريب گرديد تا بر روي آن پاساژي ساخته شود برای فرو ش اجناس لوکس، تجملي، چيني و فرنگي که هيچ مورد نياز نمي باشد.

📌بخشی از کتاب «مقدمه ای بر تاریخ و فرهنگ مردم نجف آباد» به قلم «فضل الله خلیلی»؛ کاری از انتشارات مهر زهرا (س)

مقدمه ای بر تاریخ و فرهنگ مردم نجف آباد

حمام کوچه شاه در نجف آ باد