مسجد ارشاد نجف آباد

مسجد کوچه شاه (ارشاد) نجف آباد، واقع در مرکز شهر، از جنوب به خيابان شاه عباسي (امام)، از غرب به محوطه و مجموعه پارکينگ ميرداماد امروزي، از شمال به کوچه شاه چنار متصل است. سردر بلند و با شکوه، کاشي کاري زيبا، درب چوبي بزرگ و وزين و 2 سکوي سنگي در طرفين، سيماي ورودي اين مسجد است که در نگاه اول نظر هر رهگذر را جلب مي کند.

ساخت آن به دوران ناصرالدين شاه (حدود 160 سال پيش) مي رسد. به جرات مي توان اين مسجد را در زمره مساجد دو ايوانه کم نظير سبک دوران قاجار دانست. باني و واقف زمين آن حاج محمد نامي از طايفه انتشاري (آقا باشي ها و ماري ها) بود این ملک شخصی و مسکونی را بدین کار اختصاص داد. ايشان علاوه بر وقف اين زمين که حدود 1800 متر مربع است، در کنار آن زميني ديگري براي ساخت حمام اهداء کرد که پس از ساخته شدن به حمام شاه معروف و يکي از بزرگترين حمام هاي يک قرن گذشته شهر با بنايي زيبا و با شکوه محسوب مي شد. متاسفانه شهرداري در يک شب سرد و تاريک زمستاني، به دور از چشم مردم و دوستداران ميراث فرهنگي، به آن حمله برد و قبل از روشن شدن هوا آن را تخريب کرد.

با ورود به مسجد ابتدا به هشتي وارد مي شويد و پس از طي دالاني طولاني و تاريک، مجبوريد به سمت چپ بچرخيد و دالان ديگري را نيز پشت سر بگذاريد تا به صحن مسجد و نور و روشنايي برسيد.گفته اند که طراحي دالان هاي طولاني و تاريک،که معمولاً ورودي خيلي از مساجد ايران را تشکيل مي دهند، عمدي است. زيرا تاريکي و طولاني بودن آن با توجه به آيه شريفه «الله ولي الّذين آمنو يخرجهم من الظلمات الي نور» (خدا يار اهل ايمان است، آنان را از تاريکي ها بيرون آورد و به عالم نور برد) مي باشد که در معماري مساجد مد نظر قرار گرفته است. در حقيقت «آنهايي که به مسجد هدايت مي شوند از تاريکي به سمت نور در حرکتند.»

در طول اين مسير چند چيز جلب نظر مي کند؛ سمت راست وضوخانه مسجد، سمت چپ در ورودي ساختمان (سالن)جنوبي مسجد است. رو به روي راهرو، کتيبه اي از کاشي وجود دارد که روي آن شعر زير نوشته و تاريخ بناي مسجد و باني را به هر تازه واردي معرفي مي کند.

با توجه به اين کتيبه، باني مسجد حاجي محمد و تاريخ بنا را به حساب ابجد مي توان 1275 هجري قمري دانست. پس از نجات از تاريکي راهرو، به فضاي نوراني صحن مسجد وارد مي شويد.
مسجد در چهار ضلع بنا سازي شده است. در شمال آن سه ايوان بزرگ و با شکوه، دو ستون سنگي و چند مجرد آجري، سنگيني سقف را بر دوش خود حمل مي کنند. در ضلع غربي مسجد دو اتاق براي خادم، چراغدار، آبکش، سقّا و نگهداري لوازم مسجد و دو ايوانچه که درب خروجي ديگر مسجد در غرب ميان آنها تعبيه شده و به کوچه مجاور (مرده شوي ها) باز مي شود، قرار دارد. همچنين در شمال و جنوب اين ضلع، دو درب کوچک وجود دارد که مخصوص ورود و خروج بانوان به سالن شمالي و جنوبي است.

بخشی از کتاب «مقدمه ای بر تاریخ و فرهنگ مردم نجف آباد» به قلم «فضل الله خلیلی»؛ کاری از انتشارات مهر زهرا (س)

مقدمه ای بر تاریخ و فرهنگ مردم نجف آباد

مسجد ارشاد نجف آباد