مسجد جامع نجف آباد

مسجد جامع (میدان) که بيشتر به مسجد ميدان معروف و مشهور است، از بناهاي اواخر دوران صفوي است. بنابر نقل بعضي روايات شفاهي، اين مسجد در زمان شاه سلطان حسين صفوي با مخارج مادرشاه، در مرکز شهر نجف آباد ( بيرون و روبه روي قلعه و عمارت قدمگاه) بنا گرديد.

مسجد جامع، که امروزه به طور کلي تغيير و دگرگون شده و ساختار قديمي خود را از دست داده، در زميني به طول تقريبي50 متر و عرض 40 متر که از جنوب به خيابان شاه عباس (امام کنوني)، از شرق به ميدان مرکزي( باغ ملي شمالي)، از شمال به حمام ميدان(از بناهای قدیمی ساخته شده همزمان با مسجد) و از غرب پنجره هاي شبستان آن به فضاي باز محدود مي شده است.

درب اصلي مسجد که در سمت شرق و روبه روي باغ ملي باز مي¬شد، با دو سکوي بزرگ سنگي در دو طرف آن که قسمتي از سکوها بعضأ به عنوان مغازه مورد استفاده واقع مي شد، قرين بود. سه مغازه در طرف راست و يک مغازه در سمت چپ، درب مسجد وجود داشت که پس از تعريض خيابان تخريب شدند. درب چوبي بزرگ با کتيبه اي به جرزهاي دو مناره با شکوه متصل بود. در فضاي وسط مسجد، حوض سنگي بزرگي خودنمايي مي کرد.

در شمال مسجد سه ايوان بزرگ و هم اندازه با سقفهاي بلند طاق و چشمه اي وجود داشت که جرزهاي جداکننده آنها با آجر ساخته شده و در وسط آنها کاشي کاري شده بود. در جنوب مسجد نيز سه ايوان با سبک و اسلوب ايوان¬هاي شمالي ساخته شده و فقط محراب آجري و منبر شش پله اي اضافه بر ايوان¬هاي شمالي داشت.کف ساختمان با کاشي فيروزه اي فرش شده بود. ايوان¬هاي شمالي و جنوبي جمعاً نصف از مساحت زمين مسجد را به خود اختصاص داده بودند. درغرب مسجد، در تمام طول آن از شمال به جنوب شبستاني ساخته شده بود که با ايوانهاي يادشده حدود سه متر فاصله داشت. اين راهرو، درب جنوبي مسجد به حساب مي آمد که به خيابان باز مي شد. فاصله بين شبستان و ايوانهاي شمالي به برف انداز معروف بود.

شبستان مسجد سالن بزرگي بود که نصف ارتفاع آن در داخل زمين قرار داشت، به طولي برابر40 متر و عرضي به اندازه24متر با 30 ستون کوتاه و قطور هشت ضلعي که از سنگ، ساروج و آجر ساخته شده بودند. ارتفاع شبستان حدود 2 و نیم متر که سقف آن از خشت و آجر به صورت ضربي ساخته شده و دو درِ جداگانه براي خانمها و آقايان در آن تعبيه شده بود که به فضاي مسجد باز مي شد. همچنين در کنار هر راه پله که وارد شبستان مي¬گرديد راه پله ديگري به سمت بالا و براي رسيدن به مهتابي (فضاي روي سقف شبستان) تدارک ديده شده بود. هر نمازگزار با طي کردن پنج پله به پايين يا به بالا مي توانست وارد شبستان يا مهتابي شود. شبستان پنج رديف ستون شش تايي داشت و در وسط آن منبري از خشت ساخته بود. منبر سه پله اي نيز در کنار محراب و در جنوب غربي آن ساخته شده بود.

بخشی از کتاب «مقدمه ای بر تاریخ و فرهنگ مردم نجف آباد» به قلم «فضل الله خلیلی»؛ کاری از انتشارات مهر زهرا (س)

مسجد جامع نجف آباد