مسجد نصير نجف آباد

مسجد نصير (ميرزا نصير) واقع در خيابان قدس فعلي، مقابل کوچه نصير و جنوب حسينيه نصير است. اين مسجد از مساجد قديمي و با شكوه با سبك معماري اسلامي دو ايوانه ايران است كه به همراه «رقبات» آن در زميني به مساحت تقريبي2000 متر مربع ساخته شده است. بنابر آن چه منقول است بناي آن به دوران قاجار باز مي گردد. در این مسجد، بر روی یک کتیبه سنگی سال1343 ه.ق نقل شده است.

باني آن را ميرزا نصيرلُر گفته اند كه از مهاجران ساكن شده در همان محله (نصير) بوده است. كوچه نصير محل سكونت عده اي از چوپانان و رعايايِ كدخدايان نجف آباد، خوانين و الوار بختياري بود كه با يکديگر حشر و نشر داشته اند. گفته شده است که عده اي از اين الوار در زمان حكومت زنديه در اين محل سکونت اختيار نمودند که محله را نيز به همين منظور به نام آنها، محله لُرها يا ميرزا خانيان خواندند. اقوال مختلفي در مورد سكونت اين افراد وجود دارد كه به جاي خود اشاره خواهد شد.

درِ ورودي مسجد در ضلع جنوبي قرار دارد، با فضايي (دو سكو) براي نشستن و در بالاي جرزهاي طرفين آن دو گلدسته با شكوه همراه با كاشي كاري ساخته شده است. در كنار درِ ورودي، سقاخانه اي قديمي با زنجير و كاسه آبخوري، پنجره فولادي و مناره اي نيز در بالاي آن با کاشي کاري و تزئينات موجود است. اين سقاخانه از چاه آب مسجد پُر مي شد که هنوز هم محل استفاده عابران تشنه و خسته است. سقاخانه با اوصاف ياد شده، آخرين سقاخانه باقي مانده از اين سبک است.

پس از ورود به راهرو در سمت چپ، به اتاق بزرگي بر مي خوريم كه مقبره «آقاهاشم» اولين امام جماعت اين مسجد، در آن است. گر چه محل زيارت نزديكان و ارادتمندان ايشان محسوب مي شود، اما غالباً درب آن بسته است. پس از عبور از دالاني باريك با سقف جناغي كوتاهِ تاق و چشمه اي، به فضاي مسجد كه در طرف راست قرار دارد، وارد مي شويم. در انتهاي همين دالان، در سمت چپ پله هاي ورودي براي رفتن آقايان به شبستان مسجد تعبيه شده است.

شبستان كه در ضلع غربي مسجد ساخته شده، داراي 18 ستون آجري مربع شكل است كه تاق ها بر روي آن قرار دارد. در مجموع 40 مجرد آجري، بارِ سقفِ اين شبستان با شكوه را که حدود450 مترمربع مساحت دارد، تحمل مي کند. سقف آن آجري بند كشيده و ديوارها گچ اندود شده اند.كف شبستان قبلاً با آجر فرش شده بود ولي اكنون که شبستان توسط ميراث فرهنگي تعمير و باز سازي شده، با موزاييك پوشيده اند. اين شبستان بي نظير که امروزه متروکه است، در گذشته بسيار مورد استفاده واقع مي شد چون در تابستان هواي آن خنك و در زمستان گرم است. ضمناً از فضاي سقف به عنوان مهتابي در شب هاي تابستان براي اقامه نماز و غيره استفاده مي شد.

با ورود به صحن مربعي مسجد، در ضلع جنوبي آن دو ايوان بلند و با شكوه و در طرفين آن نيز دو ايوان كوچك تر به چشم مي خورد. چهار مجرد آجري قطور، سقف هاي آجري ضربي و گنبد اين ايوان ها را تحمل مي كنند. محراب در جنوب آن قرار دارد. ديوارها با گچ سفيد تزئين شده و سقف آجري آن با گچ بند كشي شده است. چهار درب بزرگ، اين سالن را از فضاي مسجد جدا مي سازند. در سال هاي اخير تعميراتي در سقف و كف اين سالن انجام گرفته است.

در شمال مسجد چهار ايوان قرينه ايوان هاي جنوبي، ولي با وسعت کمتر ساخته شده است که بدون درب مي باشد و در بهار و تابستان مورد استفاده قرار مي گيرد. دو ايوانچه در ضلع شرقي مسجد قرار دارد که درست شبيه آن در ضلع غربي نيز ديده مي شود. ايوانچه هاي شرقي با راهرويي، مسجد را به كوچه كناري آن متصل مي كند. امروزه يکي از اين ايوانچه ها محل آبدارخانه و ديگري با بازسازي هايي که در آن صورت گرفته وضوخانه و در زير آن دستشويي هاي مسجد است. پلكان نيز در كنار يکي از ايوانچه براي بالا رفتن به بام ساختمان تعبيه شده است. در ايوانچه هاي غربي نيز دو راهرو مخصوص رفتن خانم ها به شبستان و مهتابي روي سقف آن قرار دارد.

نماي چهارضلع كه عبارت از جرزها و كتيبه هاي سر در ايوانچه ها و ايوان ها می باشد، همگي با كاشي هاي نفيس كاشي كاري و تزيين شده اند.

لازم به ذکر است که در كنار مسجد، حسينيه اي با همين نام و براي همين محل چندين سال بعد از اتمام ساختمان مسجد بنا گرديده است.

📌بخشی از کتاب «مقدمه ای بر تاریخ و فرهنگ مردم نجف آباد» به قلم «فضل الله خلیلی»؛ کاری از انتشارات مهر زهرا (س)

مقدمه ای بر تاریخ و فرهنگ مردم نجف آباد

مسجد نصير نجف آباد