مسجد ياور نجف آباد

مسجد ياور ( ملا صادق) با مساحتي حدود 1500مترمربع از شمال به کوچه باغچه اي، از غرب به دو حمام بزرگ و کوچک ياور، از جنوب به خيابان شريعتي (که در قديم تون حمام محسوب مي شده) و از شرق به خيابان سعادت (فردوسي) محدود مي شود.

اين مسجد از مساجد قديمي نجف آباد است که در دوره قاجار بنا شده و به گونه اي که نقل شده توسط ياور بزرگ (فتحعلي خان) حاکم معروف نجف آباد به همراه 2 باب حمام بزرگ و کوچک در جوار يکديگر ساخته شده است. احداث بناهايي از قبيل احداث اولين مريض خانه و مدرسه در اين شهر از ابتکارات ياور و فعاليت هاي اوست. فرزندان او با نام فاميلي بهيار و آذري شهرت دارند.

بناي قديمي اين مسجد، چند سال پيش تخريب و بر روي آن بناي جديدي به سبک امروزي ساخته شد. شاهدان عيني اين بنا را چنين توصيف کرده اند: «ضلع جنوبي مسجد ابتدا آتش¬دان حمام بود و خياباني وجود نداشت، بعدها در زمان اميرخان امير نيرومند شهردار نجف آباد، آتشدان تخريب و خيابان شاهپور (شريعتي فعلي) احداث گرديد. معماري مسجد مانند ساير مساجد بوده و تفاوت چنداني با آنها نداشته است. کُل بنا از سنگ و آجر، با سقف هاي ضربي و نماي ظاهري کاشي کاري شده، همراه گلدسته، سکو، محراب، منبر و شبستان ساخته شده بود.»

ورودي مسجد با دو سکوي سنگي و در چوبي بزرگ، همراه دو مناره در طرفين ضلع شرقي آن قرار داشت. با ورود به مسجد، سمت راست آن شبستان قرار داشت که در واقع در ضلع شمالي مسجد ساخته شده بود. شبستان با ستون هاي چهارگوش از سنگ و آجر ساخته بودند که محل برگزاري نماز در تابستان هاي گرم و زمستانهاي سرد بود. اين شبستان ساده و بي آلايش، داراي روزنه اي براي ورود نور و اتاقي در جنوب آن به عنوان چايخانه و محرابي در محل قبله بود. بر روي سقف شبستان سه ايوان بزرگ با سقف هاي بلند، در ضلع غربي مسجد نيز سه ايوانچه ساخته بودند. اتاقي مخصوص لوازم مسجد نيز وجود داشته است. در جنوب مسجد نيز دو ايوان بزرگ تابستانه، در شرق آن يک ايوانچه کوچک و اتاقي مخصوص خادم و چراغ دار آن و در کنار آن پلکاني براي بالا رفتن موذن و رسيدن به گلدسته هاي مسجد، وجود داشته است.

مؤذن قديمي اين مسجد مرحوم جعفر رضائيان فردي نابينا، اما دقيق و وقت شناس بود. او اذان هاي صبح، و ظهر و عصر را درست به موقع و با صدايي رسا به گوش همسايگان مسجد مي رساند. در بين مردم شايع بود که صداي اذان او در باغات شاه آباد (شاه آباد، محدوده باغات خارج از شهر در قسمت شرقي) شنيده می شد. همچنين گفته اند که ساعتي جيبي داشت و با لمس کردن شيشه آن زمـان را تشخيص مي داد. درست و به موقع خود را به مسجد مي رساند که اين نکته براي همگان تعجب برانگيز بود. او غالباً پس از اتمام نماز چند دقيقه اي براي حاضران روضه مي خواند.

اين مسجد قبلا به مسجد ملاصادق يا مسجد قاهري ها شهرت داشت. پيش نمازان آن به ترتيب زماني حاج ملاصادق، ملاحسين، ملا محمد باقر و ملا محمود همگي از خاندان قاهري و از فاميل هاي قديمي نجف آباد بوده اند که جّد آنها فردي ياقوت نام و از قاهره مصر بود که به ايران آمد و در اينجا ساکن شد. زهد و تقواي ملامحمد باقر و دانش ملا محمود در ميان مردم مشهور بوده است.

درِ اين مسجد برخلاف ساير مساجد در تمام اوقات بر روي مومنين باز بوده است و در ماههاي رمضان برخلاف ساير مساجد نماز ظهر و عصر را در ساعت 3 و نیم بعدازظهر اقامه مي کرده اند و پس از آن تا هنگام اذان مغرب يک جزء قرآن قرائت مي کردند. اين رسم فقط در اين مسجد رواج داشته است. هيات امناء و اداره کنندگان مسجد، عمدتاً از اعقاب غلامحسين خان و فتحعلي خان ياور همچون حاج نعمت الله آذري و محمدحسن خان بهيار بوده اند.

📌بخشی از کتاب «مقدمه ای بر تاریخ و فرهنگ مردم نجف آباد» به قلم «فضل الله خلیلی»؛ کاری از انتشارات مهر زهرا (س)

مسجد ياور نجف آباد